morświny

Bałtycki morświn

Morświny należą do najbardziej tajemniczych stworzeń występujących w Bałtyku. Ze względu na skryty tryb życia, krytycznie małą liczebność i niewielkie rozmiary, spotkanie z tym ssakiem należy do rzadkości.

Morświny są najmniejszymi waleniami na świecie, są dwukrotnie mniejsze od delfinów. Masa dorosłych osobników w Bałtyku nie przekracza 50-70kg, a długość 1,8m. Osiągają wiek od ok. 10 do 17 lat, co w połączeniu z późnym osiąganiem dojrzałości płciowej i faktem wydawania na świat przez samicę pojedynczego potomka raz na dwa lata, sprawia, iż odbudowa populacji tego gatunku trwać może wiele lat.

 

Bałtycka populacja morświnów w ciągu ostatnich dziesięcioleci uległa drastycznemu zmieszeniu i obecnie posiada status krytycznie zagrożonej wyginięciem. Dyrektyw Siedliskowa wymienia morświna jako gatunek wymagający ścisłej ochrony oraz ochrony jego siedlisk. Chroni go także Konwencja Berneńska traktująca o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej, oraz ich siedlisk, jak również Konwencja Bońska o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt. Kraje basenów Morza Północnego i Morza Bałtyckiego, sygnatariusze Konwencji Bońskiej, podpisały wynikające z niej Porozumienie o Ochronie Małych Waleni Bałtyku i Morza Północnego – ASCOBANS (Agreement on the Conservation of the Small Cetaceans of the Balic and North Seas). Specjalną rekomendację o ochronie bałtyckich morświnów przyjęła Komisja Helsińska odpowiedzialna za realizację postanowień Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego. Mimo mnogości aktów prawnych, którymi chroniony jest ten niezwykły gatunek walenia, stan jego bałtyckiej populacji pozostaje skrajnie zagrożony.

Trudności w ochronie gatunku wynikają z braku wiedzy na jego temat:  rozmieszczenia i wielkości zasobów tych ssaków w Bałtyku, wyboru dróg migracji i miejsc rozrodu, wpływu różnych typów skumulowanych zagrożeń na ich zdrowie i przeżywalność. W celu poszerzenia wiedzy o morświnach powołano do życia międzynarodowy projekt hydroakustyczny SAMBAH – Static Acoustic Monitoring of the Baltic Sea Harbour Porpoise (Statyczny Monitoring Akustyczny Bałtyckich Morświnów). Ten największy na świecie projekt dotyczący gatunku ruszył w roku 2011 i zakończył się w grudniu tego roku. Polegał on na rejestrowaniu sygnałów echolokacyjnych wydawanych przez morświny za pomocą specjalnych urządzeń detekcyjnych zamontowanych na 304 stacjach na głębokości od 5 do 80 metrów, pozostających w obszarach stref ekonomicznych należących do wszystkich nadbałtyckich państw Unii Europejskiej.

Projekt SAMBAH pozwolił na oszacowanie liczebności populacji morświnów żyjących w Morzu Bałtyckim na zaledwie ok. 450 osobników, co utwierdza nadaną jej w 2008 roku przez IUCN kategorię krytycznie zagrożonej. Ponadto zbadanie zmienności występowania morświnów w obrębie Bałtyku pozwoliło na zidentyfikowanie obszarów, gdzie zwierzęta te gromadzą się w różnych porach roku, a szczególnie gdzie najliczniej przebywają latem, gdyż jak można przypuszczać, celem tych koncentracji jest rozród, który u tego gatunku przypada na okres od czerwca do sierpnia.

Wyniki badań zostały zaprezentowane w czasie konferencji zorganizowanej 16 grudnia 2014 r. w Warszawie. W wydarzeniu uczestniczyli Podsekretarz Stanu – Główny Konserwator Przyrody Piotr Otawski, Regionalny Konserwator Przyrody w Gdańsku Joanna Jarosik, przedstawiciele Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Morskiego Instytutu Rybackiego, urzędów morskich, organizacji pozarządowych i rybaków.

Jak wiadomo, podstawą skutecznej ochrony gatunku jest jak najdokładniejsze zbadanie jego biologii, stanu populacji i mechanizmów jej funkcjonowania. Być może dzięki informacjom zdobytym dzięki temu potężnemu projektowi uda się opracować skuteczne metody ochrony tego niegdyś tak licznego w wodach Bałtyku ssaka.