Termomodernizacja budynków, w ostatnich latach masowo przeprowadzana w ośrodkach miejskich, ze względu na ograniczanie wydatków energetycznych związanych z ogrzewaniem mieszkań, miała przyczynić się do ochrony środowiska. Paradoksalnie to, co miało chronić, okazało się być zgubne dla mieszkańców elewacji i poddaszy starego typu – ptaków. Wymieniamy tu gatunki takie jak szpaki, wróble, jaskółki oknówki, kawki, czy jerzyki, a nawet sokoły i pustułki. W trakcie prac ociepleniowych zatykane i blokowane kratkami są wszelkie szczeliny i zakamarki, będące miejscem gniazdowania gatunków synantropijnych, w szczególności jerzyka, dla którego szczeliny te są głównym miejscem gniazdowania w skali kraju. Co więcej, pary jerzyków rokrocznie korzystają z tego samego gniazda, dlatego też niszczenie owych nisz jest dla nich szczególnie dotkliwe.

Niestety prace remontowe prowadzone są często w okresie wiosenno-letnim, a więc w porze wychowu i wyprowadzania piskląt. Nierzadko dochodzi do sytuacji, w których jaja i młode ptaki zostają żywcem „zamurowane” w swoich schronieniach przez nie zdających sobie z tego sprawy pracowników. Dlaczego tak się dzieje? Zwykle ze względu na brak wiedzy zarządcy, lub też ze zwykłego nieposzanowania wartości życia. Pomijając kwestie moralne, tego typu praktyki są niezgodne z polskim prawem. Wszelkie działania, które ograniczają dostęp ptaków objętych ochroną gatunkową do miejsc ich regularnego przebywania i rozrodu traktuje się jako niszczenie ich siedlisk. Takie postępowanie jest zakazane wobec wszystkich gatunków wymienionych w rozporządzeniu Ministra Środowiska i zgodnie z zapisami Ustawy o ochronie przyrody, zezwolenia na ich przeprowadzenie wydaje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska.

Inwestor ma więc obowiązek odpowiedniego przygotowania się przed podjęciem działań budowlanych. Pierwszym krokiem będzie zlecenie wykonania ekspertyzy ornitologicznej, wykazujących obecność danych gatunków ptaków lub ich brak, oraz ewentualną liczebność potwierdzoną dokumentacją fotograficzną. Owe dane stają się wypadkową do określenia terminów i sposobów wykonywania prac termomodernizacyjnych, które nie będą kolidowały z okresem wyprowadzania lęgów przez zinwentaryzowane gatunki.

Należy również zaznaczyć, że ochronie prawnej i zachowaniu podlegają również potencjalne miejsca lęgowe, dlatego też instalowanie kratek w otworach wentylacyjnych traktuje się jako zniszczenie siedliska gatunku objętego ochroną gatunkową. Zgodnie z prawem owe otwory nie mogą zostać zakratowane, także po sezonie lęgowym. Jeśli jednak zachodzi konieczność zniszczenia schronienia ptaków, należy uzyskać zezwolenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, przy jednoczesnym zapewnieniu zastępczych miejsc lęgowych, np. poprzez zawieszenie budek lęgowych dla ptaków. Sam montaż budek nie zwalnia jednak z obowiązku uzyskania omawianego zezwolenia.

Uzyskanie wszelkich zezwoleń okazuje się być niezbędnym krokiem przed rozpoczęciem prac, zarówno ze względu na czyste sumienie inwestora, jak i możliwość wystąpienia nieprzyjemnych konsekwencji prawnych. Jeśli do właściwego organu nadzoru budowlanego wpłynie zawiadomienie o nieprawidłowościach w prowadzeniu robót w kontekście ochrony ptaków, owy organ ma obowiązek podjęcia interwencji, a w konsekwencji wstrzymania dalszych prac. Ponadto zgodnie z ustawą o ochronie przyrody „kto umyślnie narusza zakazy obowiązujące w stosunku do roślin, zwierząt lub grzybów objętych ochroną gatunkową, podlega karze aresztu albo grzywny”.

 

Termomodernizacja budynków, w wyniku której dochodzi do zniszczenia siedlisk (a jako takie traktowane jest zakratowanie otworów wentylacyjnych), prowadzona bez zezwoleń odpowiednich organów, narusza zakazy wymienione w następujących dokumentach:

  • ustawie z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody ((t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 151, poz. 1220 z póź. zm.),
  • rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. Nr 220, poz., 2237),
  • ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2006r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.),
  • oraz ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm.).

 

Ochrona ptaków występujących w miastach powinna jawić się w świadomości społeczeństwa jako moralny obowiązek. Pozbawiając ptaki naturalnych siedlisk, zupełnie przypadkowo zapewniliśmy, przynajmniej części z nich, odpowiednie warunki do życia tuż przy nas, ożywiając miejski krajobraz. Dlaczego więc mielibyśmy powtórzyć błąd?